منوی دسته بندی
پایگاه اطلاع رسانی

زخم های ناسور مطبوعات محلی کرمانشاه

مدیر مسئول هفته نامه «شهرمن» در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری ایرنا:

مسایل و چالش های مالی برجسته ترین مشکل مطبوعات محلی است

82112287-70795902

1395/03/26

نشریه محلی در کنار 120 دفتر نمایندگی روزنامه های سراسری از داشته های استان کرمانشاه در حوزه مطبوعات نوشتاری است.

به گزارش خبرنگار ایرنا، گرچه ریشه روزنامه نگاری در کرمانشاه براساس برخی منابع تاریخی به افزون بر 100 سال پیش باز می گردد اما این شناسنامه بلند تاریخی هم عاملی نشده تا وضع مطبوعات محلی این استان چه از نظر کیفی و چه از نظر کمی روندی رو به حرفه ای شدن داشته باشند.
در سالهایی که خبری از شبکه های مجازی و اجتماعی نبود و آنگاه که نیازهای خبری مخاطبان کرمانشاهی اغلب از راه نشریات و مطبوعه های چاپی برآورده می شد، رشد چندانی در حوزه نشریات استانی مشاهده نشد حالا تصور کنید در روزگاری که هستیم و با ورود و پیدایش شبکه های مجازی، ابزارهای ارتباطی و شتاب گیری فرآیند خبررسانی، کاملا می توان گفت که نشریات بطور کلی و نشریات محلی بطور خاص از کورس رقابتی – خبری جا مانده اند مگر آنکه این نشریات به سمت و سوی تولید اخبار اختصاصی خود بروند.
شمارگان پایین، ضعف منابع درآمدی، وابستگی به آگهی ها و نبود چاپخانه های مدرن در استان را شاید بتوان مهمترین مشکلات بر سر راه نشریات محلی در استان کرمانشاه قلمداد کرد.
با این حال موانعی در گذر زمان بر سر راه رشد و توسعه این نشریات وجود داشته و هنوز هم دارد که در این گزارش تلاش می کنیم در گفت و گو با کارشناسان و صاحب نظران نگاهی به این مشکلات و شاید هم با یافتن راهکارهایی برای برون رفت از آنها داشته باشیم.

* مشکل اصلی مطبوعات استان کرمانشاه، مالی است
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان کرمانشاه، اصلی ترین مشکل نشریات محلی استان را «مالی» عنوان کرد.
ابراهیم رحیمی زنگنه در گفت و گو با خبرنگار ایرنا، اظهار کرد: این مشکل هم در منابع درآمدی و هم در فضا و امکاناتی که یک نشریه باید داشته باشد، خود را نشان داده است.
به گفته این مسئول، یارانه اعطایی به مطبوعات نیز به صورت متمرکز از سوی وزارتخانه تقسیم و توزیع می شود و ادارات کل فرهنگ و ارشاد استان ها نیز هیچ نقش در آن ندارند.
رحیمی زنگنه، گفت: سال گذشته اعلام شد که پرداخت یارانه برای نشریاتی که گستره توزیع استانی دارند و در مناطق محروم کشور منتشر می شوند با ضریب سه لحاظ می شود که با هدف حمایت از این گونه نشریات چنین تصمیمی از سوی وزارتخانه اتخاد شد.
وی البته این ضریب سه را شامل آن دسته از نشریات محلی که گستره توزیع شان در چند استان است به شرطی که یکی از آن استانها در زمره منطقه محروم نباشد، ندانست بعنوان مثال نشریات محلی که در استان های غربی توزیع می شوند اگر در استان همدان که محروم تلقی نمی شود نیز توزیع داشته باشند نمی توانند از ضریب سه یارانه دریافتی بهره مند باشند.
رحیمی زنگنه تاکید کرد که یارانه های پرداختی به نشریات محلی به هیچ وجه پاسخگوی هزینه و مخارج آنها نیست.

* ارشاد مرجع قانونی توزیع آگهی های اداری
آگهی های تجاری و اداری عمده ترین منابع درآمدی نشریات محلی هستند اما نکته اینجاست که همه نشریات محلی به اندازه نیاز از این منابع درآمدی بهره مند نمی شوند.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان کرمانشاه هم موید همین نکته است و یادآوری می کند که برخی از روزنامه ها و نشریات محلی به دلیل شهرت، سابقه، گستره توزیع و شمارگان بالایی که دارند، بیشتر هم از آگهی ها سود می برند اما برخی دیگر از نشریات محلی که دارای شمارگانی کم هستند، خیلی از این منابع بهره نمی برند.
رحیمی زنگنه تاکید کرد که با بخشنامه ای که به تازگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به استان ها ابلاغ کرده است، از این به بعد توزیع آگهی های ادارات تنها باید توسط اداره کل فرهنگ و ارشاد هر استان توزیع شود و هیچ یک از روابط عمومی های ادارات و دستگاه های اجرایی و دولتی حق ندارند بطور مستقیم آگهی های خود را به نشریات بدهند و در صورت ارتکاب این عمل، بعنوان متخلف شناسایی و معرفی می شوند.
به گفته او، برای اجرای بهتر این بخشنامه با معاونت سیاسی و امنیتی استانداری کرمانشاه نیز هماهنگی هایی انجام شده و آنها هم از همه ادارات خواسته اند تا از دادن آگهی های مزایده، مناقصه، انحصار وراثت، ثبتی ها و.. به صورت مستقیم به نشریات خودداری کنند.
وی اظهار کرد: برای رعایت عدالت در توزیع آگهی ها نیز، از نرم افزاری ویژه استفاده خواهیم کرد و تلاش مان بر این خواهد بود که در اعطای آگهی ها، نشریات محلی را در اولویت قرار دهیم زیرا معتقدیم باید به تقویت بنیه مالی آنها کمک کنیم.

* 90 درصد نشریات روی دکه ظاهر نمی شوند!
شمارگان واقعی، فروش و درآمد از این راه نیز موضوعی اساسی در مورد نشریات محلی است.
در همین زمینه ‘محمد حسین شیریان’، نویسنده کتاب تاریخ مطبوعات کرمانشاه، دیدگاه جالبی دارد.
وی بر این باور است که شمارگان نشریاتی که برگشتی نامیده می شوند، چنان اوضاع نابسامانی دارد که منتشرکنندگان مطبوعات به سیاست انتشار 10 تا یکصد نسخه با ریسوگراف روی می آورند.
شیریان اظهار کرد: بیش از 90 درصد نشریات روی دکه ظاهر نمی شوند که دلایل بسیاری دارد و به گفته معاون مطبوعاتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی شمارگان نشریات کشور 900 هزار نسخه است که حدود 400 هزار نسخه آن برگشتی است؛ تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل!
این روزنامه نگار باسابقه استان کرمانشاه، ادامه داد: نبود مخاطب و نداشتن توان جذب مخاطب به دلایل حرفه ای نبودن و تسلط نداشتن به مفاهیم رسانه است مثلا نشریه ای که توان انتخاب عکس را برای صفحه اولش ندارد چگونه می تواند با تیتر و عناوین جذاب کنار بیاید؟ در همین شهر یکی از نشریات تیتر یک خود را این گونه به نمایش درآورده بود: ‘ادارات، نهادها و ارگان های کرمانشاهی عید سعید فطر را تبریک گفتند’ تیتری که یک ارزش خبری لازم را در خود ندارد، معلوم است که عید فطر را همه به هم تبریک می گویند کجای این تیتر تاثیرگذار است.
وی همچنین در مورد ناتوانی در اداره نشریه، گفت: برخی حتی جرات نقد بر یک مدیر دست دوم و سوم را هم ندارند، از ستون های یادداشت هم در آن نشریات خبری نیست، اصلا هیات تحریریه کجای کار است؟
البته مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان کرمانشاه نیز بر شمارگان بسیار پایین نشریات محلی در استان کرمانشاه مهر تایید گذاشت.

* محلی ها غرق در مشکلات
صاحب امتیاز و مدیرمسوول هفته نامه ‘شهر من’ کرمانشاه نیز به برخی از مشکلاتی که بر سر راه انتشار یک نشریه محلی در استان کرمانشاه وجود دارد، اشاره کرد.
‘بنفشه رضایی’ اظهار کرد: برجسته ترین موردی که در برشمردن مشکلات مطبوعات محلی خودنمایی می کند، مسایل و چالش های مالی است و گزاف نیست اگر بگویم بخش عمده ای از ضعف ها و مشکلات دیگر، معلول و عقبه همین علت می باشد.
وی افزود: اگر عشق به کار و اهداف فرهنگی فعالان شاغل در رسانه های چاپی را کنار بگذاریم، توازن نداشتن درآمد و هزینه با احتساب هزینه – فرصت، گاهی چاپ و انتشار یک نشریه را کاملا نامعقول می نماید.
رضایی گفت: مساله بعد که آسیبی جدی برای مطبوعات محلی به شمار می آید، کسب عمده درآمد از طریق چاپ آگهی به ویژه آگهی ها و گزارش های سفارشی ادارات و سازمان های دولتی است زیرا این کسب درآمد ناصواب و بیمار علاوه بر وامدار کردن مدیران مطبوعاتی به نشریات، فرمی فرمایشی و سفارشی می دهد و فاصله مطبوعات را با مردم روز به روز بیشتر می کند، در این میان کار برای مدیران مسئولی که بخواهند از چاپ گزارش های سفارشی سرباز زنند و تریبون هیچ ارگانی نباشند نیز بسیار سخت می شود زیرا که خیلی زود طعم محرومیت از آگهی های مزایده، مناقصه و… را خواهند چشید.
وی افزود: اما برای آنانی که اهل زد و بند نباشند و با آزادگی بخواهند نشریه ای چاپ کنند وضعیت بدتر از این هم می شود چون نشریات محلی دست آخر باید به کسی یا جایی وصل باشند!
صاحب امتیاز هفته نامه شهر من، همچنین شفاف نبودن شاخص های توزیع یارانه، عدم توجه و اعمال تشویق از طرف معاونت مطبوعاتی برای نشریات نوپا، مستقل و قایل نشدن تفاوت میان این نشریات و نشریات وابسته به ظاهر آشکار یا پنهان را از جمله مشکلات دیگری عنوان کرد که نشریات محلی با آن مواجه هستند.

* آسیبی به نام اعطای مجوز نشریات
سردبیر هفته نامه صدای آزادی کرمانشاه در بررسی مشکلات مطبوعات محلی، اشاره درستی به یکی از آسیب های این حوزه داشت که در مورد مجوزهای اعطایی از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد برای انتشار نشریه بود.
‘محسن یاری’ به خبرنگار ایرنا، گفت: با اینکه در خصوص وضعیت نشریات محلی و مشکلات آنها سالهاست که دوستان و همکاران رسانه ای با نوشتن مقالات و مطالب متعدد سعی در ایجاد حرکتی در مسئولان داشته اند اما متاسفانه هنوز تغییر چندان محسوسی در وضعیت موجود دیده نمی شود.
وی افزود: در کنار مسایل و مشکلات مالی و نبود نیروی متخصص، یکی از موارد مهمی که باید به آن اشاره کرد نحوه صدور مجوز از سوی وزارت ارشاد اسلامی است که به نظر من کمی نادرست است زیرا یکی از شرایط اعطای مجوز نشریه، داشتن توانایی و تمکن مالی برای چاپ نشریه است و منابع مالی آن باید از قبل توسط دست اندرکاران نشریه تامین شود ولی این مساله در چند سال اخیر نادیده گرفته شده به طوری که شاهد صدور مجوز برای افرادی هستیم که هیچ گونه توانایی مالی چاپ و پرداخت حقوق پرسنل را ندارند و این نشریات به آگهی های دولتی امید بسته و در نتیجه به بولتن داخلی ادارات تبدیل می شوند.
به گفته یاری، چنین نشریاتی به دلیل ناتوانی مالی و اعتباری از جذب نویسندگان و خبرنگاران خبره باز مانده و نه تنها نمی توانند در فضای اطلاع رسانی و مطبوعاتی تاثیری بگذارند بلکه به نوعی سربار دولت شده و توقع بهره مندی از یارانه های دولتی را هم دارند.
سردبیر هفته نامه صدای آزادی کرمانشاه، افزود: به غیر از مورد فوق، صلاحیت اعتباری و به نوعی قدرت رسانه ای متقاضی از سوی وزارت ارشاد مورد بررسی قرار نمی گیرد و شاهد هستیم که در مواردی مجوز چاپ نشریه به افرادی داده می شود که سابقه چندانی در مطبوعات ندارند و حتی مقالات چاپ شده از آنها به تعداد انگشتان یک دست هم نمی رسد.
به باور یاری، شاید در شرایط کنونی کمکی که بتوان به بدنه نحیف و بی جان نشریات محلی کرد، سخت گیری بیشتر در صدور مجوز است تا حداقل نشریات حاضر بتوانند تکانی به خود دهند از سوی دیگر ارزیابی از طرف ادارات ارشاد اسلامی استان ها بر روی عملکرد نشریات نیست و رتبه بندی همچون نشریات سراسری ندارند و همین امر سبب ایجاد ناعدالتی میان آنها به لحاظ تخصیص آگهی و درآمدها شده است و نشریاتی که در چند سال اخیر مجوز چاپ گرفته اند به حدی ضعیف و ناتوان در تحلیل مسایل استان برخورد کرده اند که به نوعی بود و نبودنشان تفاوت چندانی نمی کند؛ نشریاتی که عموما دارای تیراژ هایی حتی یکصد نسخه ای هستند.
وی در پایان، گفت: از سویی، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان نیز از نشریات محلی حمایت نمی کند و بیشتر به نمایندگی دفاتر نشریات سراسری که آن هم در دست افرادی غیرمطبوعاتی قرار گرفته، بها می دهند که خود این امر هم باعث تضعیف بیشتر نشریات محلی شده است.

* مطبوعات در استان کرمانشاه؛ یک قرن بدون چاپخانه!
با اینکه 37 نشریه محلی در استان کرمانشاه مجوز چاپ دارند اما سختی های زیادی برای چاپ نشریه متحمل می شوند و این مساله هم به دلیل نبود چاپ خانه های مدرن در استان است که گردانندگان این نشریات را ناگزیر می کند تا برای چاپ نشریه دست به دامان تهران یا همدان بشوند در حالی که پیشینه رسانه ای این استان به 105 سال پیش باز می گردد.
در این خصوص، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان کرمانشاه نبود چاپ رول در استان را یک ضعف و نقیصه بزرگ بر سر راه نشریات محلی می داند.
رحیمی زنگنه اظهار کرد: به دلیل نبود چاپخانه رول در این استان، نشریات کرمانشاه باید یا در همدان یا در تهران به چاپ برسند که باعث تحمیل هزینه های بیشتری به آنها بخصوص در زمینه حمل و نقل شده است.
وی بر لزوم تقویت صنعت چاپ در استان تاکید کرد و افزود: در این خصوص نیازمند حمایت سرمایه گذاران هستیم و در صورتی که سرمایه گذاری برای راه اندازی یک چاپخانه مدرن در استان پیدا شود، ما نیز مشوق هایی از جمله تسهیلات ارزان قیمت بانکی را در اختیار وی قرار خواهیم داد.
وی البته با اشاره به کسادی بازار چاپ در کشور، این وضع را در بی انگیزگی سرمایه گذاران این حوزه بی تاثیر ندانست.
مدیرمسوول هفته نامه شهر من نیز بالا بودن هزینه چاپ در چاپخانه های موجود در شهرستان ها، کیفیت پایین چاپ، کند بودن روند کار در این چاپخانه ها به دلیل کمبود نیروی متخصص، نقص امکاناتی مانند دستگاه تا زن و استقرار نیافتن لیتوگرافی در محل چاپخانه ها را از عمده مشکلات مدیران رسانه های مکتوب محلی استان برشمرد.
بنفشه رضایی اظهار کرد: این مشکلات، مدیران رسانه های مکتوب استان کرمانشاه را وادار می کند که سختی های کار با چاپخانه های تهران یا شهرهای بزرگ دیگر را به جان بخرند.
وی همچنین توزیع نشریه پس از چاپ را چالشی دیگر دانست که به باور وی، وجود ضعف در این مرحله تمام زحمات اعضای نشریه را به باد می دهد.
رضایی همچنین از خودداری کردن صاحبان دکه های مطبوعاتی در به معرض دید گذاشتن و عرضه نشریات محلی و متوقع بودن آنها برای گرفتن برخی مشوق ها را مشکل دیگری توصیف کرد که به زعم او، عرصه را گاهی برای نشریات تنگ می کند.
وی گفت: چاپ یک نشریه محلی حتی با کمترین تعداد صفحات، تلاشی توام با عشق و ارادت به فرهنگ و دیارمان را می طلبد؛ کوششی آمیخته با اضطراب و استرس، که مختص خانواده بزرگ رسانه است اما باور کنید با وجود این عشق، مشکلات مالی و حس عقب ماندن از به اصطلاح روزی نامه ها، توانت را می گیرد و دستان و فکرت را کرخت می کند.
وی در پایان، آرزو کرد که روزی برسد تا شهروندان محصول تلاش روزنامه نگاران واقعی را درک کنند و با خرید نشریات محلی فاخر به جای آگهی نامه ها، چتر حمایتشان را بر سر رکن چهارم دموکراسی بگسترانند.

* آسیب های دیگر نشریات محلی کرمانشاه از نگاه یک روزنامه نگار و نویسنده
محمد حسین شیریان، روزنامه نگار و پژوهشگر عرصه تاریخ مطبوعات استان کرمانشاه به نکاتی دیگر در مورد مشکلات مطبوعات محلی استان اشاره کرد.
به گفته وی، اقتصاد و حرفه ای شدن در رسانه 2 بال قدرتمند هستند به همین دلیل نشریات کرمانشاهی (جز یکی از آنها) از نظر مالی نمی توانند پاسخگوی دخل و خرج خود باشند.
وی افزود: آگهی و رپرتاژها معمولا به یک نشریه سرازیر می شود و بقیه در جا می زنند و به طور قطع همان نشریه به دلیل حرفه ای بودنش نیست که ‘بفروش’ است.
شیریان گفت: مدیران نشریات کرمانشاهی جز چند عنوان انگشت شمار به دلیل نبود تجربه یا تحصیلات لازم چنان از حیطه اصول حرفه ای بدورند که می توان با ورق زدن نشریات آنها به خوبی تسلط یا عدم توانایی آنها را حدس زد.

* ضعف در صفحه آرایی، انتخاب تیتر و عکس
به گفته این روزنامه نگار، بیشتر مطبوعات کنونی کرمانشاه حتی صفحه آرایی را به خوبی نمی شناسند و هنوز با ‘کورل’ صفحه آرایی می کنند در حالی که این شیوه قدیمی و ناتوان است.
شیریان همچنین اظهار کرد: ناتوانی در شناخت عکس در صفحه و چیدمان و آرایش مطالب باعث شده که سیمای آنها چنگی به دل نزند، فقط یکی دو عنوان از نشریات محلی استان دارای صفحه آرایی مطلوب هستند.
وی ادامه داد: موضوع آنگاه رنج آور می شود که هنر تیتر زنی بعنوان عنصری قدرتمند و تاثیر گذار بر مخاطب به بدترین شکل در می آید و در سواد رسانه ای در مطبوعات محلی از اعتبار والایی برخوردار نیست.

* محافظه کار!
نویسنده کتاب تاریخ مطبوعات کرمانشاه در ادامه به خصلت ‘محافظه کاری و هراس از نوآوری’ در نشریات محلی استان اشاره کرد و گفت: از اَنجا که محافظه کاری سم خطرناکی برای اداره نشریات به حساب می آید، اغلب آنها از نوآوری هراس دارند؛ مراد ما بیشتر نشریات است نه همه آنها؛ زیرا گاه برای ماندن حاضرند با دریافت یک آگهی یا رپرتاژ آگهی، تیتر خود را به تعریف و تمجید از صاحبان آگهی تغییر دهند و این است که گفته می شود صاحبان آگهی ها قدرتمندتر از خبرنگارانند.
وی همچنین فرم و شیوه نگارش در مطبوعات محلی را چالشی دیگر برشمرد که به دلیل ناآشنایی بیشتر نویسندگان با کوتاه نویسی و قدرت کلمات بر مخاطب، اغلب محتوایی بی تاثیر دارند.
وی افزود: نوشتن سخت ترین کار دنیاست وقتی برای مطبوعات می نویسید کار، مشکل تر هم می شود.

* هراس از ماده 16
به گفته شیریان، مطبوعات بسیاری وجود دارند که ماندن به هر جهت را برای راضی کردن اداره ارشاد ادامه می دهند زیرا آنها می خواهند که شامل ماده 16 نشوند.
وی افزود: این ماده خطرناک حیات آنها را نشانه گرفته است و به همین دلیل برای منتشر شدن به نشر هر مطلبی و لو قدیمی و بی خاصیت تن می دهند.
به باور این روزنامه نگار، تاریخ مطبوعات استان کرمانشاه که حافظه قدرتمندی از تاثیرگذاری پشت سر گذاشته است به دلیل مشکل یاد شده در وضع بسیار خطرناکی قرار گرفته و دسترنج همه زحمت کشان این عرصه را در 108 سال کار سخت و طاقت فرسا دچار انحراف می کند.
شیریان گفت: نمی توان از حضور روزنامه نگاران سخت کوش و دانای این عرصه به سهولت گذر کرد اما در برابر آنها، جوانانی هستند که برای نوشتن یک نیم ستون بدون ایراد دچار زحمت می شوند و هنوز غوره نشده، مویز می شوند!.
گزارش از یحیی معماری – خبرنگار ایرنا